Jarenlang was de fiscale oudedagsreserve de standaardroute voor ondernemers: elk jaar een deel van de winst opzij zetten, direct minder belasting betalen, later afrekenen. Sinds 1 januari 2023 kan dat niet meer. Nieuwe toevoegingen zijn niet langer toegestaan.
Wat wél is blijven staan: de reserve die je in de jaren daarvóór hebt opgebouwd. Die mag op de balans blijven staan en wordt afgewikkeld volgens de oude regels. En daar zit voor veel ondernemers een probleem waar ze nog niet bij stil hebben gestaan.
De FOR is geen spaarpot
Dit is het misverstand dat ons het vaakst tegenkomt. Op je balans staat een oudedagsreserve van bijvoorbeeld € 90.000, en dat voelt als opgebouwd pensioen. Dat is het niet.
De FOR is uitgesteld belasting betalen, meer niet. Er staat geen geld tegenover, tenzij je het zelf apart hebt gezet. In werkelijkheid heb je een belastingschuld: op het moment dat de reserve vrijvalt, telt hij mee als winst en betaal je er inkomstenbelasting over. Bij € 90.000 reserve praat je al gauw over € 35.000 tot € 45.000 aan belasting.
De regering heeft de FOR juist daarom afgeschaft: te veel ondernemers gebruikten hem voor belastinguitstel zonder er ooit een oudedagsvoorziening van te maken.
Wanneer valt de reserve vrij?
De reserve valt onder meer vrij als je je onderneming staakt of verkoopt, als je de AOW-leeftijd bereikt, of als het ondernemingsvermogen te laag wordt om de reserve te dragen. Op dat moment telt het bedrag mee als winst.
Stop je met je bedrijf in hetzelfde jaar dat je ook stakingswinst hebt, dan kan het bedrag flink oplopen, en valt het vrijwel volledig in de hoogste tariefschijf.
Optie 1, omzetten in een lijfrente
Dit is de route die de belastingklap voorkomt. Je gebruikt (een deel van) de FOR om een lijfrente aan te kopen bij een verzekeraar of bank. De lijfrentepremie is aftrekbaar van je inkomen uit werk en woning, waardoor de vrijval van de reserve en de aftrek tegen elkaar wegvallen. Per saldo betaal je dan niet meer belasting.
Je hebt er dan bovendien een echte oudedagsvoorziening voor teruggekregen in plaats van een schuld op papier.
Voorwaarde is wel dat je het geld ook echt kunt storten. Zit de waarde in je onderneming en niet op je rekening, dan moet dat eerst geregeld worden.
Optie 2, gewoon afrekenen
Soms is afrekenen de beste keuze, bijvoorbeeld als je reserve klein is of als je in een jaar zit met weinig ander inkomen. Dan valt de vrijval in een lagere tariefschijf en is de rekening beperkt. Ook de stakingsaftrek en de MKB-winstvrijstelling kunnen de klap dempen.
Dit is rekenwerk: het gaat erom in welk jaar je afrekent en hoeveel ander inkomen daar dan tegenover staat.
Optie 3, gespreid afwikkelen
Bij grotere reserves loont het om te kijken of je de vrijval over meerdere jaren kunt spreiden, of om het staken van de onderneming te combineren met een jaar waarin je inkomen laag is. Voor ondernemers die richting hun pensioen gaan, is dat vaak het jaar ná de bedrijfsbeëindiging.
Wat je nu zou moeten weten
Drie vragen die je zou moeten kunnen beantwoorden:
- Hoe hoog is je FOR op dit moment precies?
- Staat er liquiditeit tegenover, of is het puur een belastingschuld?
- In welk jaar valt hij vrij, en wat is je inkomen in dat jaar?
Kun je die niet beantwoorden, dan is dat het gesprek dat je met je boekhouder of met ons moet voeren, ruim vóórdat je stopt.
En je pensioen zelf?
De FOR was voor veel zzp'ers de enige pensioenvoorziening. Nu die weg is, blijft de lijfrente over als fiscaal gefaciliteerde route. In 2026 is de jaarruimte maximaal € 35.589 en de reserveringsruimte maximaal € 42.753. Voor ondernemers die jarenlang weinig opbouwden, is dat aanzienlijk meer ruimte dan de FOR ooit bood. Lees ook pensioen voor zelfstandig ondernemers.
Wij rekenen het uit
Wij brengen in kaart wat je FOR je gaat kosten, wanneer hij vrijvalt en welke route het minst belasting kost. Dat is een berekening die je één keer goed wilt doen. Zie ook onze pagina over pensioen voor zelfstandigen. Het eerste gesprek is altijd kosteloos.
Bedragen gelden voor 2026.
Disclaimer, aan deze tekst kunnen geen rechten worden ontleend. De tekst is een momentopname, financiële regels en fiscale wetgeving wijzigen doorlopend.